در ناموس انس و قائمه آن است 11 . معرفه : بدان كه انسان چون بر فطرت الهيه مفطور است : « فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها » البته صفت ذاتيه او عشق است و لا بد است از انس و از اين جهت او را انسان گويند ؛ زيرا كه كثير الانس و شديد الانس است : « المؤمن آلف مألوف » و لذا در مقام امتنان مىفرمايد : « خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً » . « 1 »

--> برادرى است ؛ زيرا آن كس كه در او بزرگ‌بينى نباشد ، هرگز موجبات تحقير و نگرانى دوستان را فراهم نمىآورد و همواره دوست را گرامى مىدارد و پيوند دوستى را هر روز محكم‌تر مىكند ، و چهارمين آنها فتوت و جوانمردى است كه اين خود ركنى از اركان پايدار دوستى است ؛ زيرا چنانچه در مقام دوستى از گذشت و بزرگوارى اثرى نباشد ، با كوچك‌ترين برخورد نامناسب ، شيرازه دوستى از هم گسسته خواهد شد و چه بسا دوستى به دشمنى تبديل شود . بنابراين اگر هريك از اركان بالا كه صفات برجسته انسانى است ، در مقام دوستى نقشى نداشته باشد ، عرش اخوت برقرار نمىشود ؛ چنان‌كه معصوم ( ع ) مىفرمايد : « دوستى تحقق نخواهد يافت ، مگر آنكه حدود و شرائط آن وجود داشته باشد ؛ پس چنانچه كسى واجد آن شرائط بود ، آن را به دوستى بخوان و اگر داراى آن ويژگىها نباشد ، وى را به صداقت و برادرى منسوب نكن . يكى از آن نشانه‌ها اين است كه ظاهر و باطن و خلق و خوى او با تو يكسان باشد و آنچه ابراز مىكند با آنچه در درون دارد يكى باشد . دو مورد ديگر آنكه خوبى و نيكبختى تو را سعادت خويش بداند و گرفتارى و بىآبرويى تو را نكبت و بدبختى خويش شمارد . سومين نشانه دوستى آن است كه مال و جاه ، روش وى را در دوستى با تو دگرگون نسازد . و چهارمين علامت دوستى آن است كه به هنگام توانايى ، چيزى را از تو دريغ ندارد و به قدر توانايى در رسيدن به مقصود تو را يارى دهد ؛ همچنين ويژگىاى كه دربردارنده تمامى صفات دوستى است ، آنكه در گرفتارىها تو را رها نسازد و بازوى همت به كار گيرد و به يارى تو بشتابد . ( 1 ) . پيرو بحث از مرام اسلام از آنجا كه ويژگى آن بر دو بخش انسان و قرآن استوار است ، نخست درباره شخصيت انسان بحث كرده و آيه شريفه « فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها » را مطرح مىكنند و نكته‌اى كه در اين مورد بايد يادآورى شود ، اينكه انسان همانند ساير مخلوقات الهى براساس فطرت و سنت جارى الهى ايجاد شده است و همان گونه كه هر موجودى به غريزه‌اى مجهز است